kowalstwo

Kowalstwo

Celem niniejszej pracy jest określenie sposobu, w jaki kowalstwo artystyczne i architektura współtworzą sztukę nowoczesną. Na przykładzie budynku elektrowni wodnej zlokalizowanej przy ul. Księcia Witolda we Wrocławiu zaprezentowano połączenie architektury z metaloplastyką (il. 1). Omawiany obiekt zaprojektował wrocławski architekt Max Berg we współpracy z profesorem Jaroslavem Vonką – wybitnym kowalem i rzeźbiarzem, którego twórczość przyczyniła się do ożywienia tradycji kowalskich na terenie Dolnego Śląska [1]. Wrocławska brama jest jednym z nielicznych przykładów nowoczesnej metaloplastyki o kompozycji tektonicznej. Tektonika przejawia się tu w podporządkowaniu części składowych obiektu oraz jego detali zasadzie zwartości i przejrzystości całej kompozycji [2]. Sposób opracowania kutej bramy sprawia, że ekskluzywne bramy i modernistyczna architektura nie traci nic na swojej surowości. Budynek współgra z jej starannie opracowanymi detalami, mimo wprowadzenia symbolicznych form prezentujących wysoką klasę artystyczną [3]. Autor bramy umiejętnie wykorzystał możliwości, jakie daje obróbka elementów stalowych (płaskowników, kątowników, prętów i blach). Zastosował tradycyjne rozwiązania w nowej, autorskiej formie, rzeźbiarsko traktując płaskie elementy kompozycji i świadomie zostawiając ślad narzędzia na detalu. Szeroki wachlarz jego umiejętności pozwolił uzyskać harmonijny, geometryczny układ, pełen symetrii i podobieństw. Tworząc kompozycję bramy poprzez nakładanie na siebie kolejnych warstw materiału, uzyskał ich gradację, a co za tym idzie – trójwymiarowość. Skośne kierunki krawędzi wykorzystał do podkreślenia ekspresji i dynamiki kompozycji, a detalami rzeźbiarskimi wzbogacił plastyczność formy i wprowadził warstwę znaczeniową. To unikatowe dzieło do wodzi ogromnego potencjału twórczego mis trza oraz artystów kowali, którym niniejszy artykuł jest dedykowany. Bramy ekskluzywne i rozwój kompozycji w kowalstwie artystycznym Opracowaniem najpełniej obrazującym dorobek polskiego kowalstwa artystycznego jest książka Bo gu – sława Kopydłowskiego pt. Polskie kowalstwo ar chi tek toniczne [4]. Opisane w niej etapy przemian sztuki kowalskiej wskazują na rozkwit, a następnie zubożenie myśli twórczej artystów już w XIX w.1 Za końcowy okres rozwoju polskich kompozycji metaloplastycznych autor uznał wiek XVIII2 . Stwierdzenie to postawiło pod znakiem zapytania dorobek artystyczny późniejszych ko wali. Zwłaszcza że na początku XX w., wraz z no wy mi hasłami w sztuce nowoczesnej, pojawiły się nie tylko motywy ludowe i pseudoludowe [4]. Miejskie szkoły organizowały pracownie rzemiosła artystycznego, a twórcze próby przedwojennych artystów można było dostrzec w wyrobach z kutego żelaza, np. projekta  nowych form profesora Jaroslava Vonki . Prezentowana brama elektrowni dowodzi istnienia w tym okresie nowatorskich kompozycji metaloplastycznych na terenie Wrocławia. Rzemiosło artystyczne początku XX w. Pierwsze wzmianki w polskiej literaturze na temat bramy wrocławskiej hydroelektrowni pojawiły się w książce pt. W kręgu sztuki śląskiej pierwszej połowy XX wieku. Była to jedna z pionierskich publikacji poświęconych wrocławskiemu rzemiosłu artystycznemu. Podjęcie tego tematu w 1978 r. zapoczątkowało wiele badań nad sztuką z lat przedwojennych [6], [7]. W rezultacie powstały opracowania dotyczące m.in. zabytków przemysłu i tech – niki. Opisują one historię elektrowni oraz architekturę i wyposażenie budynku , pozostawiając przedwojenną kutą bramę bez szczegółowej analizy.